Harish Johari (1934–1999): filosoof, beeldend kunstenaar, auteur en pionier van de Ayurvedische wijsheid.
Als ik terugkijk op mijn geboorte in Faridpur in 1934 en mijn jeugd in ons familiehuis in Bareilly, voelt het alsof het leven mij vanaf het eerste moment onderdompelde in een rijke stroom van traditie en verwondering. In Noord-India was het spirituele leven geen theorie die je enkel op zondag beoefende; het ademde door elke kamer, door de gezangen van mijn moeder, de gesprekken over de Veda's en de geur van kruiden en sandelhout. Als nieuwsgierige jongen klom ik al vroeg op podia om gedichten en verhalen voor te dragen, gegrepen door de klank en zeggingskracht van het woord.
Mijn academische pad bracht me naar de studie van de Urdu-literatuur en filosofie. Die vorming gaf me een scherp oog voor precisie, maar ook voor poëzie. Woorden waren voor mij geen abstracte kaders, maar sleutels tot het hart. Tegelijkertijd leerde ik van klassieke meesters de oude kunsten van beeldhouwen, tempelschilderen en muziek. Kennis mocht nooit alleen in het hoofd blijven zitten; het moest door de handen stromen, gezongen worden in raga's en geproefd worden aan tafel.
Voor mij is het bestaan altijd een goddelijke 'leela' geweest — een vreugdevol kosmisch spel van bewustzijn. Tot aan mijn laatste dagen in de heilige stad Haridwar aan de oevers van de Ganges in 1999, heb ik geleefd met de diepe overtuiging dat wijsheid pas echt tot leven komt wanneer je haar deelt. Niet vanaf een ivoren toren, maar als vrienden onder elkaar, zittend op een eenvoudig kleed met een dampende kom thee.
Toen ik aan het eind van de jaren zestig voor het eerst naar het Westen reisde, ontmoette ik talloze zoekers in de Verenigde Staten en Europa. Jullie cultuur bruiste van verlangen naar verlichting, maar ik zag ook veel verwarring. Veel westerlingen zochten naar geheimzinnige goeroes, verloren zich in complexe transcendentie of dachten dat spiritualiteit betekende dat je je lichaam en het aardse leven moest verloochenen. Dat raakte me diep, want de Indiase traditie leert juist het tegenovergestelde: het materiële en het spirituele zijn twee kanten van dezelfde medaille.
Ik besloot geen onbereikbare goeroe te zijn, maar een brug te bouwen. Wanneer mensen naar mijn lezingen kwamen, nam ik ze vaak meteen mee naar de keuken. Samen uien en gember snijden, specerijen roosteren in geklaarde boter en de geuren inademen — dáár begon voor mij het echte onderricht. We bespraken de hoogste metafysica terwijl we verse chapati's bakten. Ik liet zien dat een heilig yantra-diagram met dezelfde toewijding geschilderd moet worden als waarmee je een vloer veegt of voor een kind zorgt.
Samen met vrienden en uitgevers zoals Inner Traditions in Vermont en mijn dierbare studenten brachten we boeken en onderwijsprogramma's tot stand die eeuwenoude vedische kennis helder en tastbaar maakten. Geen vage mystiek, maar praktische instrumenten: hoe je ademt, hoe je slaapt, welke kleuren je omringen en hoe je je geest kalmeert door ritme en eenvoud. Spiritualiteit is geen ontsnapping aan de wereld; het is thuiskomen in het hier en nu.
Toen ik werkte aan mijn boek 'Chakras: Energy Centers of Transformation', zag ik dat het begrip 'chakra' in het Westen vaak verwaterde tot een soort vage, zwevende energiepunten. Maar binnen de authentieke tantrische traditie is elk chakra een compleet universum van menselijke psychologie, fysiologie en kosmisch bewustzijn. Het is een levende kaart van onze evolutie, van overleven tot pure bevrijding.
In mijn werk heb ik deze centra geduldig in kaart gebracht met hun klassieke iconografie: het aantal bloemblaadjes, de elementen (tattvas), de specifieke klanktrillingen (bija-mantra's), de bijbehorende zintuigen en de goddelijke energieën die hen bezielen. Van Muladhara, het wortelcentrum dat ons aardt in klei en stabiliteit, tot Sahasrara, de duizendbladige lotus van eenheid. Elk centrum vertelt je iets over je dagelijkse gedrag: wanneer je vastzit in angst, wanneer jaloezie de overhand neemt, of wanneer je hartcentrum, Anahata, zich opent voor belangeloze liefde en dienstbaarheid.
Ik moedigde mijn leerlingen altijd aan om de chakra's en yantra's zelf te schilderen en de bijbehorende mantra's hardop te reciteren. Door met penselen, pigmenten en klank te werken, raak je niet alleen je intellect, maar transformeer je je hele zenuwstelsel. De chakra's zijn geen theorieën om in te geloven; het zijn poorten van innerlijke transformatie die je kunt ervaren zodra je je aandacht naar binnen keert.
Ayurveda betekent letterlijk de 'wetenschap van het leven', en voor mij begint die wetenschap elke ochtend opnieuw. Je lichaam is je eerste tempel. Wat je eet en hoe je jezelf aanraakt, bepaalt de kwaliteit van je gedachten. In mijn boeken over Ayurvedische geneeskunde en koken heb ik altijd benadrukt dat voedsel levend 'prana' moet bevatten. Kant-en-klaar voedsel voedt misschien je maag, maar het dooft je spijsverteringsvuur (agni) en maakt je geest zwaar.
Ik nodigde iedereen uit om de kwaliteiten van de dosha's — Vata, Pitta en Kapha — in zichzelf te herkennen. Ben je rusteloos en snel afgeleid? Zoek dan warmte, aarding en zachte oliën. Voel je je snel vurig en geïrriteerd? Koel jezelf dan af met zoete, bittere smaken en kalmerende thee. Zelfs een simpele handeling zoals het dagelijks masseren van je voeten of schedel met warme sesamolie kan de spanning van jaren wegnemen. Massage (abhyanga) is geen luxe verwennerij; het is een diep herstellend ritueel dat de marmapunten opent en de levensenergie weer vrij laat stromen.
Mijn wens voor jou is dat je het leven niet te zwaar neemt, maar het omarmt als een prachtig kunstwerk. Zorg goed voor je lichaam, wees aandachtig met wat je in je mond stopt, maak muziek, schilder, en blijf lachen. Want wanneer lichaam en geest in harmonie zijn, ontdek je dat vrede geen ver doel is, maar de grond onder je voeten.
Heb je ooit gemerkt hoe serieus we het leven soms maken? We rennen van afspraak naar afspraak, maken ons zorgen over de toekomst en vergeten dat het universum in wezen een kosmisch spel speelt — wat we in India Leela noemen. Toen ik opgroeide, zag ik oude, met de hand beschilderde doeken van Gyan Chaupar, het spel van zelfkennis dat eeuwenlang door rishi’s en yogi's werd gebruikt. Het was geen tijdverdrijf om de klok mee vooruit te helpen; het was een spiegel voor de ziel. Toen ik het naar het Westen bracht en vertaalde als Leela: The Game of Self-Knowledge, wilde ik mensen een tastbaar hulpmiddel geven om hun eigen bewustzijn te ontrafelen.
Het bord telt tweeënzeventig velden, verdeeld over acht bewustzijnsniveaus — van de meest aardse, fysieke verlangens tot aan de puurste eenheidservaring. Je gooit een dobbelsteen, maar je verplaatst je niet zomaar als pion: je pion is een persoonlijk voorwerp van jezelf, zoals een ring of steentje, doordrenkt met jouw energie. Onderweg kom je pijlen tegen die je omhoog tillen, zoals toewijding (Bhakti) of waarachtigheid (Satya). En dan zijn er de slangen. Land je op hoogmoed (Mada) of jaloezie (Dvesha), dan glijd je onverbiddelijk terug naar een lager niveau. In het begin zag ik westerse vrienden dan zuchten van teleurstelling, alsof ze hadden verloren. Maar dat is precies het geheim van Leela: er is geen verlies, alleen bewustwording.
Ik herinner me nog hoe we avondenlang op een wollen kleed op de vloer zaten, kopjes kruidenthee bij de hand, terwijl iemand minutenlang stilbleef na een worp. Waarom landde je net nu op woede? Welke slang bijt jou op dit moment in je dagelijks leven? Het spel dwingt je niet met strenge dogma's, maar opent een zacht, eerlijk gesprek met jezelf. Het laat zien dat vallen net zozeer bij het pad hoort als opstijgen — de slang brengt je immers precies daar waar je nog iets hebt op te ruimen.
Als je Leela op die manier beleeft, valt er een enorme last van je schouders. Je hoeft niet krampachtig de top te bereiken om 'geslaagd' te zijn. Het hele leven is een goddelijk spel, een dans van vallen, opstaan en leren wie je werkelijk bent. De volgende keer dat je vastloopt of het gevoel hebt dat je stappen achteruit zet, glimlach dan even. Je bent niet verdwaald; je staat gewoon op een veld dat je vraagt om nog één keer goed naar binnen te kijken voordat je weer verder rolt.
Als we samen aan tafel zouden zitten met een vel papier en een pen, zou het eerste wat ik je vraag waarschijnlijk heel eenvoudig zijn: op welke dag van de maand ben je geboren? Niet omdat ik een waarzegger ben die je toekomst wil voorspellen—ik heb altijd een hekel gehad aan dat soort fatalisme—maar omdat getallen voor mij levende trillingen zijn. In de Indiase traditie van Ank Vidya, de Vedische numerologie, zien we getallen niet als kille cijfers, maar als kosmische sleutels die de dynamiek van je psyche ontsluiten. Wanneer ik met zoekers sprak over hun zielgetal (Moolank), hun lotsgetal (Bhagyank) of hun naamgetal, zag ik vaak een zucht van verlichting. Mensen ontdekten plotseling waarom bepaalde patronen steeds terugkwamen in hun relaties of werk, en leerden hun eigen aard te omarmen in plaats van ertegen te vechten.
Elk getal draagt de energie van een planeet in zich: van de vurige leiderschapskracht van de Zon bij het getal één tot de rusteloze, transformerende drang van Ketu bij het getal zeven. Maar kennis alleen is niet genoeg; wat doe je ermee als je ontdekt dat bepaalde kosmische invloeden in je leven uit balans zijn? Daar kruist de numerologie het pad van de edelsteenkunde (Ratna Shastra). Voor mij zijn edelstenen nooit zomaar glinsterende sieraden geweest om rijkdom mee te tonen. Ze zijn de meest geconcentreerde condensatoren van kosmisch licht en minerale energie die Moeder Aarde heeft voortgebracht.
Ik herinner me talloze avonden waarop vrienden en studenten me een ring lieten zien of vroegen welke steen hen kon helpen bij oververmoeidheid, slapeloosheid of een zwaar gemoed. Dan legde ik hen uit hoe edelstenen als subtiele filters werken: een robijn die de zonne-energie bundelt om het hart en de wilskracht te verwarmen, een parel die de koele, zachte reflectie van de maan vangt om een overprikkeld zenuwstelsel te sussen, of een smaragd die de intellectuele helderheid van Mercurius stimuleert. We bekeken dan samen niet alleen de geboortedatum, maar ook de huid, de ogen en de constitutie van het lichaam volgens de Ayurveda. De steen moet immers in harmonie zijn met wie jij werkelijk bent, aangeraakt door het juiste metaal en gedragen aan de juiste vinger.
Wat ik je vooral wil meegeven uit deze oude wetenschap, is dat edelstenen en getallen geen wondermiddelen zijn die je leven buiten jezelf om repareren. Ze zijn spiegels en versterkers. Ze herinneren je aan het fijnmazige weefsel waarin ons lichaam, onze geest en het hele universum met elkaar verbonden zijn. Als je leert luisteren naar het ritme van je getallen en respect ontwikkelt voor de stille kracht van de aarde in een ruwe steen, vind je geen bijgeloof, maar een diep praktisch gereedschap om evenwichtig en vredig door deze wereld te bewegen.
Als je me vraagt wat kunst voor mij betekent, zal ik je vertellen dat het nooit een hobby is geweest en ook geen decoratie voor aan de muur. Voor mij is scheppen een vorm van gebed, een manier om de stilte tastbaar te maken. Wanneer ik met natte klei tussen mijn vingers zit, voel ik de aarde tot leven komen. Beeldhouwen leert je geduld; je forceert de vorm niet, maar nodigt het wezen dat al in de klei aanwezig is uit om naar buiten te treden. Diezelfde tastbare aandacht vind je terug in elke lijn die ik ooit op papier of doek heb gezet.
Veel mensen kennen mijn schilderijen van de Indiase godheden en yantra's door de klassieke wastechniek die ik graag hanteer. Het is een meditatief, bijna traag proces: je brengt een laag waterverf aan, wast het voorzichtig uit met helder water, laat het drogen en brengt opnieuw kleur aan. Laag over laag, dag na dag. Die zachte overgangen tussen licht en schaduw ontstaan niet door haast, maar door overgave. Als ik de ogen van Ganesha schilderde of de fijne patronen van een yantra uitrekende, verdween het besef van tijd. Je bent dan niet langer bezig met jezelf te bewijzen; je bent een instrument geworden waardoorheen schoonheid zichzelf mag manifesteren.
En dan is er de muziek — de wereld van Nada Yoga, de yoga van het geluid. Klank raakt een laag in ons die woorden eenvoudigweg niet kunnen bereiken. Wanneer we 's avonds samenkomen en de harmoniumtonen zachtjes aanzwellen, hoef je niet perfect te kunnen zingen om de kracht van een bhajan of mantra te ervaren. Het herhalen van heilige klanken maakt het drukke hoofd leeg en opent het hart. Zodra je stem opgaat in het gezamenlijke ritme, lost de afgescheidenheid tussen jou en de ander op.
Kunst, muziek en spirituele beoefening zijn voor mij nooit gescheiden werelden geweest. Ze voeden elkaar voortdurend. Of je nu kookt, klei kneedt, een penseel vasthoudt of een lied zingt: doe het met je volle aanwezigheid en een glimlach. Dat is het geheim. Wanneer creativiteit gedreven wordt door toewijding, wordt het dagelijkse leven zelf een kunstwerk.
Weet je, wanneer mensen mij vroegen wat er na mijn vertrek met al die boeken, schilderijen en theorieën moest gebeuren, glimlachte ik altijd. Kennis is geen persoonlijk bezit; het is als water uit de Ganga. Je schept het op met je handen om iemands dorst te lessen, maar de stroom zelf behoort aan iedereen en aan niemand toe. Mijn leerlingen en vrienden noemden me vaak liefkozend 'Dada', oudere broer. En in een hechte familie draait het er niet om dat één persoon op een voetstuk staat, maar dat we samen aan dezelfde tafel zitten, verhalen delen, specerijen proeven en het leven vieren.
Toen mijn studenten en vrienden – mensen zoals schilder Pieter Weltevrede en Peter Marchand, samen met mijn eigen familie in Bareilly en Haridwar – de Sanatan Society vormden, deden ze dat met precies die intentie. 'Sanatan' verwijst naar de tijdloze, universele waarheid die ieder mens in zijn hart meedraagt, los van afkomst, dogma of religie. Het ging er nooit om een starre vereniging op te richten of een museum van mijn werk te maken. Het moest een levende gemeenschap zijn, een netwerk van zoekers die de tradities van kunst, koken, ayurveda en meditatie met een open hart doorgeven.
Het ontroert me om te zien hoe Pieter de fijne penseelstreken van de wastrommel-techniek blijft hanteren en nieuwe generaties leert hoe schilderen een diepe vorm van meditatie wordt. Of hoe de eeuwenoude kennis over ademhaling, chakra's en het vedische getallenstelsel via de Sanatan Society vrijuit gedeeld wordt met iedereen die er behoefte aan heeft. Mijn dochter Seema en kleindochter Anushree houden ons huis aan de Ganga open voor reizigers die willen leren koken en masseren, precies zoals we dat vroeger deden: zonder pretentie, met geurige kruiden en twee warme handen.
Als jij vandaag door deze lessen bladert of een eenvoudig recept van mij uitprobeert, weet dan dat je deel uitmaakt van diezelfde stroom. Ik hoop dat je niet alleen zoekt naar theorieën, maar dat je het plezier van het alledaagse ervaart. Maak een mooie maaltijd klaar, adem rustig door je neus, wees mild voor wie je ontmoet en vergeet vooral niet te lachen. Want daarin – in die warme, speelse aanwezigheid van alledag – leeft onze verbinding echt voort.
Wat neem je mee uit deze ervaring?
Drie korte vragen helpen je om stil te staan bij wat je denkt, voelt, en wilt doen.